Codex Cumanicus – średniowieczny rękopis spośród początku XIII wieku składający się spośród dwóch samodzielnych części: podręcznika języka Kumanów (Połowców) - języka kumańskiego i zbioru tekstów religijnych tudzież świeckich (m.in. zagadek) wewnątrz tym języku .Kodeks znajduje się teraz wewnątrz Bibliotece św. Marka wewnątrz Wenecji (Cod. Mar. Lat. DXLIX).Najstarsze części kodeksu datowane są na wystarczy XIII w. Pierwszą kopię kodeksu sporządzono ok. 1303 r. wewnątrz klasztorze św. Jana krąg Saray wewnątrz Turcji. Kopia zachowana wewnątrz Wenecji datowana jest na lata 1330-1340. Historycy wyróżniają wewnątrz kodeksie para samodzielne części:Część pierwsza, licząca 110 stron (CC,1-110/1- 131), jest praktycznym podręcznikiem języka Kumanów, zawierającym słowniczek łacińskich słów tłumaczonych na perski tudzież kumański. Najprawdopodobniej ta część kodeksu została spisana spośród wykorzystaniem kupców włoskich spośród Genui tudzież Wenecji posiadających faktorie handlowe ponad Morzem Czarnym bądź podobnie została sporządzona na ich rozkaz spośród wykorzystaniem skrybów wewnątrz Solcati (obecnie Stary Krym) bądź Kaffie (obecnie Teodozja). Stąd podobnie jej w szerokim zakresie przyjęta nazwa: "Część Włoska". Węgierski orientalista Lajos Ligeti (1902-1987) nazwał ją aliści “Księgą Tłumacza” (ang. Interpretor’s Book) .Część druga, licząca 53 okolica (CC, 111-164/132-235), jest zbiorem kumańskich tekstów religijnych tudzież świeckich, m.in. zagadek, tłumaczonych na łacinę i ozór średnio-wysoko-niemiecki. Jej autorstwo przypisywane jest niemieckim franciszkanom nawracającym Kumanów na chrystianizm – wiec jej określenie “Część Niemiecka”. Ligeti nazwał ją "Księgą Misjonarską" (ang. Missionaries Book).Część religijna obejmuje teksty przydatne wewnątrz pracy misjonarzy: dekalog, nicejsko-konstantynopolitańskie wierzenia wiary, psalmy. Stąd podobnie hipoteza, iż prawo był najprawdopodobniej zwrócony aż do misjonarzy katolickich mających robić pośród Kumanów ponad Morzem Czarnym. Ponadto, kumańskie wersje tekstów religijnych (np. modlitw) różnią się kiedy niekiedy negacja logiczna owszem od chwili ich innych przekazów wewnątrz języku kumańskim, aliści zarówno odbiegają od chwili tekstów przyjętych spośród wykorzystaniem kościół.Na przykład, kodeksowa wariant Modlitwy Pańskiej owo : Atamız kim köktesiñ. Alğışlı bolsun seniñ atıñ, kelsin seniñ xanlığıñ, bolsun seniñ tilemekiñ – neçikkim kökte, alay yerde. Kündeki ötmegimizni bizge bugün bergil. Dağı yazuqlarımıznı bizge boşatqıl – neçik biz boşatırbiz bizge yaman etkenlerge. Dağı yekniñ sınamaqına bizni quurmağıl. Basa barça yamandan bizni qutxarğıl. Amen! (CC, 126/171), ang. Our Father which art in heaven. Hallowed be thy name. Thy kingdom come. Thy will be done in earth sława it is in heaven. Give us this day our daily bread. And forgive us out sins sława we forgive those who have done us evil miast for we also forgive every one that is indebted owo us, co wewnątrz wolnym tłumaczeniu na nasz brzmi:“Ojcze Nasz bliżej negacja logiczna określony jest wewnątrz niebie, święć się sława Twoje, przyjdź sfera Twoje, ewentualnie zamiłowanie Twoja w charakterze wewnątrz niebie wewnątrz ten sposób tudzież na ziemi, chleba naszego powszedniego daj nam obecnie tudzież odpuść nam nasze winy w charakterze tudzież my odpuszczamy tym co uczynili nam zło” miast “jako tudzież my odpuszczamy naszym winowajcom”.Tymczasem inna wariant tej modlitwy, która przetrwała pośród Kumanów węgierskich , brzmi: bezen attamaz kenze kikte, szenleszen szenadon, dsn szenkklon, nicziegen gerde ali kekte, bezen akomazne oknemezne ber bezge pitbtr kngon... (CC, XLIV-XLV)Autorzy kodeksu posługiwali się dwoma wariantami łaciny: w toku jak Księga Tłumacza spisana została włoską łaciną potoczną, wewnątrz Księdze Misjonarskiej użyto łaciny klasycznej, co wskazuje na przewyższający kategoria wykształcenia jej autorów.Trwają istotny na rzecz tego, lub część perska pochodzi od chwili kumańskich pośredników, lub podobnie ozór perski był wobec tego swoistą lingua przymiot handlu ze wschodem. Wydaje się, iż ozór perski użyty wewnątrz kodeksie owo uproszczona krój perskiego języka potocznego .Język kumański był wewnątrz owych czasach zarówno swoistą lingua przymiot Azji Centralnej. Nie jest gorsza połowa niemniej jednak na amen wierny na stronach kodeksu. Kodeks został spisany spośród wykorzystaniem autorów, na rzecz których ozór turecki negacja logiczna był językiem ojczystym, wiec podobnie multum błędów gramatycznych, fonetycznych tudzież translacyjnych. Ponadto dzianina wyrazowy przedstawiony wewnątrz kodeksie obejmuje zarówno multum dialektów języka kipczackiego."Zagadki kumańskie" (CC, 119-120; 143-148) są głównym źródłem wiedzy o dawnym folklorze tureckim. Andreas Tietze powiedział o nich "najwcześniejsze zagadki, które stanowią wspólne spuścizna ludów tureckich" .Kilka zagadek spośród kodeksu:"Biała owca negacja logiczna ma ust. To jest jajko.""Moje niebieskawe milusiński (uwiązane) na postronku rośnie tudzież tyje. Melon""Tam dokąd siedzę jest pagórek. Tam dokąd stąpam jest miedziana czasza. Strzemię."